थोडासा बादल.. थोडासा पानी.. और एक कहानी...

शेवटी त्यानी त्याला गाठलंच.. आणि मागे देखिल टाकलं.. दोघांच्या शैलीमधे फरक होताच..
एक स्वैर, बेफिकिर, स्वच्छंद, मनस्वी.. तर दुसरा अत्यंत जबाबदारीने, संयमानी, नज़ाकत के साथ त्याची कुशलता दाखवणारा..
दोघांत तुलना होणं साहजिकच.. कोण डावा, कोण उजवा.. प्रत्येकाचं मत वेगळं..
आणि ती तुलना दिलिप प्रेमचंद्रननी स्वत:च्या शब्दात किती अचुक टिपली..
http://content-ind.cricinfo.com/magazine/content/story/374367.html

"If Lara's career was It's a Wonderful Life, Tendulkar's has been a Kieslowski, shot painstakingly and sometimes weighed down by the cares of the world."

सचिन वर खरंच किती ओझं आहे अपेक्षांचं...
Kieslowski.. कुठेतरी नाव वाचल्या सारखं वाटलं..Kryzsztof Kieslowski.. पॉलिश सिनेमा निर्देशक..

मधे World Cinema वर त्याचे दोन चित्रपट पाहिलेले.. "Trois Couleurs" (Three Colors) ह्य नावाच्या फ्रेंच सिनेमा trilogyचे पहिले दोन भाग.. तीन भाग म्हणजे "Trois Couleurs: Bleu" (Three Colors: Blue); "Trois Couleurs: Blanc" (Three Colors: White); "Trois Couleurs: Rouge" (Three Colors: Red)..Bleu, Blanc, Rouge.. फ्रान्सच्या झेंड्याचे तीन रंग.. that stand for the three ideals.. liberty, equality, fraternity..

खरं म्हणजे ह्या पैकी फक्‍त पहिला भागच नीट पाहिला.."Trois Couleurs: Bleu".. निळा रंग म्हणजे liberty.. म्हणजे स्वातंत्र्य.. नाही, ते म्हणजे freedom झालं..
मग? liberty.. म्हणजे.. सुटका? की मुक्‍ती?

जुलीची गोष्ट (http://www.filmref.com/directors/dirpages/kieslowski.html#blue)..
एका कार accident मधे तिचा नवरा आणि मुलगी जातात...
मागे राहते ती एकटी.. मागे राहतात त्या नको असलेल्या तिच्या आठवणी..
आणि नको असलेले तिचे पाश..
त्या सगळ्यातुन स्वत:ला सोडवायचा प्रयत्न करत राहते ती..

शहर बदलते.. घर बदलते.. ओळखीचे, पाळखीचे सगळ्या लोकांपासुन दूर जाते.. एका वेगळ्या विश्वात.. जिथे जुनं काही तिच्या समोर येणार नाही..
she becomes oblivious and indifferent to physical pain.. खडबडीत भिंतीवरुन बोटं फिरवत, ते रक्‍तबंबाळ होई पर्यंत चालत राहते..
पोहताना अचानक कानात घुमु लागतात तिच्या संगीतकार पतीच्या compositions...

मूक भावनांना आवाज नसतो तिच्या.. मनातलं सगळं दु:ख तिच्या डोळ्यात आणि चेहऱ्यावर...
नको असलेल्या आठवणींशी संवाद साधण्यात त्याच नकोशा आठवणीं मधे चुरस लागते...
ह्या सगळ्यात ती शोधत राहते तिला हवी असलेली ती दुर्लभ, elusive मुक्‍ती...

मुक्‍ती..
तेच शोधत होता का तो पण?
तो म्हणजे टॉमस.. मिलन कुंडेराच्या "The Unbearable Lightness of Being" (http://en.wikipedia.org/wiki/The_Unbearable_Lightness_of_Being) मधला टॉमस..
कुंडेराची concept - आपलं अस्तित्व म्हणजे एक "unbearable lightness" आहे कारण प्रत्येक जण एकच आयुष्य जगतो.. एकच आयुष्य म्हणजे "einmal ist keinmal".. म्हणजे एकदा जे घडतं, ते कधीच घडलं नाही.. आणि म्हणुनच आपलं अस्तित्व क्षुद्र आहे.. निरर्थक आहे.. अर्थहीन आहे.. मग त्यामुळे घेतलेला कुठलाही निर्णय, आणि त्यातुन उत्पन्न होणारे परिणाम.. कुठलंही दु:ख किंवा सुख.. ह्याचा सगळ्याचा आपल्या अस्तित्वावर काहीच परिणाम नाही.. आणि मग आपल्या अस्तित्वाची "being" हीच निरर्थकता ("lightness") असह्य ("unbearable") वाटु लागते...

टॉमस एक डॉक्टर.. टेरेसा त्याची बायको.. त्याचं प्रेम असतं तिच्यावर.. टॉमस पूर्णपणे "einmal ist keinmal" आणि अस्तित्व निरर्थक आहे, ह्या विचारशैलीचा.. त्यामुळे जरी बायकोवर प्रेम असलं, तरी तो एक मोठा "womanizer" असतो.. love and sex are two completely unrelated things or entities for him.. he believes that you may want to have sex with many women.. but you will want to sleep and wake up in the arms of only the woman you love.. आणि हे कशा मुळे तर "es muss sein!!".. अर्थात "it must be" (that way)!!
नोकरी, व्यवसाय, sex - हे सगळं त्याच्या करता "es muss sein" असतं...
पण हळु, हळु.. त्याला त्याचं हेच निरर्थक अस्तित्व असह्य होतं..
"es muss sein" वरुन त्याचा विश्वास उठतो... सगळं सोडुन तो टेरेसा बरोबर खेड्यात राहायला जातो.. जिथे त्याला मुक्‍ती मिळते...

सचिन, जुली, टॉमस.. काय साम्य आहे ह्या तिघांमधे.. का बरं मला सचिननी लाराचा रेकॉर्ड मोडल्यावर ह्या दोघांची आठवण झाली.. जुली आणि टॉमस तर काल्पनिक पात्रं..

सचिनवर अपेक्षांचं ओझं.. इतरांच्या अपेक्षा सोडा...त्याच्या स्वत:च्याच अपेक्षा..
जुली तिच्या पूर्व आयुष्यातल्या आठवणींच्या ओझ्याखाली दबलेली...
आणि टॉमस.. तो तर एक बेभान, बेफिकिर, मनस्वी आयुष्य जगणारा... आणि तीच निरर्थकता नकोशी वाटत राहते त्याला.. टोचत राहते..

शेवटी हवं काय प्रत्येकाला.. मुक्‍ती...सुटका.. की अजुन काही...
माहित नाही..पण अस्वस्थ जरुर केलं...

तिघांची गोष्ट.. का कुणास ठाऊक.. पण हे सगळं लिहिताना आठवलं हे गाणं..

दो नैना.. और.. एक कहानी...
थोडासा बादल.. थोडासा पानी..
और.. एक कहानी...

छोटीसी.. दो झीलों में वह..
बहती रहती हैं...
कोई सुने.. या ना सुने...
कहती.. रहती हैं..
कुछ लिखके.. और कुछ जुबानी...

थोडीसी हैं.. जानी हुई..
थोडीसी नयी...
जहां रुके.. आंसुं वहीं..
पुरी हो गयी..
हैं तो नयी.. फिर भी हैं पुरानी..

एक खत्म हो.. तो दूसरी..
याद आ जाती हैं..
होटों पे फिर.. भुली हुयी..
बात आ जाती हैं..
दो नैनो की... हैं यह कहानी...

थोडासा बादल.. थोडासा पानी.. और.. एक कहानी...