एकटा..

ट्रेन मधे माझ्या समोरच खिडकीतल्या जागेवर तो बसलेला. वय साधारण सत्तरीतलं. तसा बऱ्या पैकी उंच, पण एकदम थकलेला. वजन अगदी बेताचंच. कपड्यांवरुन तसा नीटनेटका. किंवा निदान काही वर्षांपुर्वी तरी नीटनेटका असावा. म्हणजे, एक पांढरी-शुभ्र corduroy - पण त्या corduroyच्या lines वापरुन-वापरुन विटलेल्या. काही ठिकाणी त्यावर कसले तरी जुने डाग - गंमत असते ना, कधी-कधी काही डाग जाता जात नाहीत. dark striped शर्ट. sleeves roll up केलेल्या. एका बाहीवर greaseचा डाग. कमरेला brown belt. पायात काळे बूट - चांगले, पण थोडे जुने. सॉक्स देखिल जुने झालेले, त्यांचं elastic अगदी loose. गळ्यात एक जुनीच खाकी शबनम.

३-४ तासाच्या प्रवासात हा माणुस एक शब्दही बोलला नाही. गपचुप खिडकीतुन बाहेर बघत होता. काय एकदा फक्‍त त्यानी आत ट्रेन मधे बघुन हातानीच इशारा केला, आणि एक प्लेट साबुदाणा वडा घेतला. शबनम मधुन एक पार्ले-G चा पुडा काढला. त्यातली २ बिस्किटं खालली, आणि पुडा परत पिशवीत ठेवुन दिला.

झोप आली तेव्हा एक हातात खिडकीवर दुमडुन, दुसऱ्या हातानी खिडकीचा बार धरुन, खाली मान करुन आडव्या हातावर डोकं ठेवलं. वाऱ्यानी त्याची पांधरी-शुभ्र दाढी हलकीच उडत होती. केस पण अगदी लांब वाढवलेले होते - पण डोक्यावर एक स्वच्छ पांढरं कापड घट्ट बांधलेलं. मनगटावर एक घड्याळ. offwhite dial, brown belt. dialवरचं खूप प्रयत्न केला वाचायचा. कुठल्या एका कंपनीला ५० वर्ष झालेली, त्याबद्दल ते घड्याळ होतं.

ऊठल्यावर त्यानी डोळे चोळले. अतिशय निस्तेज डोळे. एकलव्य मधे अमिताभचे कसे होते, अगदी तसेच! कपाळ आणि चेहऱ्यावरच्या सुरकुत्या ऊन्हात straighten करु लागला. घड्याळ पाहिलं. पिशवीतुन पाण्याची बाटली काढली. पाण्याचा थेंब न थेंब आपण पुरवतो असं घोटभरंच पाणि तो प्यायला. हळुच कानवरचे केस त्या पांढऱ्या कापडात खोचले. आणि खिडकीच्या बाहेरच बघत राहिला.

काय असेल ह्याची आयुष्याची स्टोरी? कोण आहे हा? ह्याचा एकट्याचा प्रवास हा केवळ ट्रेन करता की ट्रेन मधुन उतरल्यावर देखिल हा एकटाच असेल? बोलु का मी ह्याच्याशी? पण बोलुन तरी काय बोलणार?

कुठेतरी ह्या सगळ्या प्रश्नांमधे अजुन एक असाच एकटा जीव आठवला. काही महिन्यांपूर्वी दिसलेला. शिवाजीनगरला observatoryच्या चौकात, मी सिग्नलला गाडीवर उभा होतो. तेव्हाच तो वेडा दिसला होता. पांढरे केस, पांढरी दाढी वाढलेली. अंगात अत्यंत मळलेला पायजमा-झब्बा! हातात एक aluminium सुटकेस.सिग्नलला थांबलेल्या प्रत्येक माणसाला तो जवळुन बघत होता, ओळख पटते का बघायला. आणि काहीतरी पुटपुटत होता. मधेच हसत होता स्वत:शी. सिग्नल सुरु झाला तसा हसत-हसत पळु लागला. "हाहाहाहाहाहा!!!"
तो काय बोलत होता, ह्याकडे कोणाचंच लक्ष नसेल. तसं कळत पण नसेल.

आणि इथे माझ्या समोर जो बसला होता, तो न बोललेला पण मला कळत नव्हतं. लक्ष होतं तरी... का कुणास ठाऊक, पण त्याच्याकडे बघितलं की मला एक गाणं आठवत राहिलं...

तेरे बिना ज़िन्दगी से कोई शिकवा तो नहीं, शिकवा नहीं, शिकवा नहीं...
तेरे बिना ज़िन्दगी भी लेकिन ज़िन्दगी तो नहीं, ज़िन्दगी नहीं, ज़िन्दगी नहीं...

ह्या उलट मला शुक्रवारी रात्री बस मधे भेटलेला आभास. वय वर्ष २३. नोकरीला लागुन जेमतेम १-१.५ वर्ष झालेलं त्याला. शेजारी बसलेला माझ्या. सुरुवाती एक-दीड तास तो झोपलेला, तेव्हा मी पुस्तक वाचत होतो. फुड-मॉल नंतर २ तास आम्ही बोलत होतो. म्हणजे तोच बोलत होता. इंदोरचा होता. मुंबईत नोकरी करत होता. पुण्यात मित्रांना भेटायला जात होता. रात्री १२ वाजता तो आणि मित्र औरंगाबादला जाणार होते. मी कुठल्या कंपनीत आहे, ऐकल्यावर आमचे global revenues इतके-इतके billion $ आहे, हे त्यानी मला सांगितलं. त्याचा सध्याचा client कोण, त्यांच वार्षिक उत्पन्न किती billion $ आहे.. आमचे competitors चं वार्षिक उत्पन्न किती billion $ आहे.. सगळे facts & figures, CEO names, industry updates ह्याला तोंड पाठ! म्हट्लं, तुला कसं रे सगळं माहित?
त्यावर उत्तर दिलं.. मला business मधे खूप इंटरेस्ट आहे.. मला MBA करायचा आहे.. म्हणुन मी हे सगळं सतत वाचत असतो.. २ सेकंद मला असं वाटलं.. मी स्वत:शीच बोलत आहे का.. फरक एवढाच होता की मी २९ वरुन २३ वर पोचलेलो...का २३ वरुन २९.. माहित नाही..
बस मधुन उतरताना, त्यानी मला विचारलं.. "मी खुप बोललो ना? तुला खुप बोर केलं ना?"
मी हसत-हसत बस मधुन उतरलेलो...

ट्रेन मधुन उतरलो.. तेव्हा नकळत २३ वर्षांच्या बडबड्या आभासची आणि त्या सत्तरीतल्या अबोल म्हाताऱ्याची तुलना झालीच.. मी दोघांच्या मधे कुठेतरी.. कधी खुप बोलका.. कधी गप्प बसणारा.. भिती एकाच गोष्टीची.. "हाहाहाहाहाहा!!!"